Từ tình yêu biển đến khát vọng Việt Nam xanh

Tàu KN791 phun nước chào nhà giàn DK1. Ảnh: Nguyễn Thị Minh Hải.

Biển trong căn tính văn hóa Việt Nam

Trong dòng chảy phát triển của đất nước, biển ngày càng hiện lên không chỉ như một không gian địa lý hay một nguồn lực kinh tế, mà còn là một thành tố quan trọng của bản sắc văn hóa Việt Nam. Bởi vậy, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Nghệ An tổ chức chuỗi sự kiện hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới và các hoạt động hưởng ứng Tháng hành động vì môi trường không đơn thuần là những sự kiện thường niên. Đó là dịp để khẳng định một nhận thức ngày càng rõ nét: Bảo vệ biển chính là bảo vệ không gian sinh tồn, không gian văn hóa và tương lai phát triển của dân tộc.

Lịch sử dân tộc cho thấy biển luôn hiện diện trong quá trình hình thành và phát triển đất nước. Từ những nền văn hóa cổ ven biển đến những tuyến giao thương trên Biển Đông; từ những đội hùng binh Hoàng Sa, Bắc Hải năm xưa đến những ngư dân ngày nay ngày đêm bám biển; từ những lễ hội cầu ngư đến những làn điệu hò biển lưu truyền qua nhiều thế hệ, tất cả đã góp phần tạo nên một lớp văn hóa biển đặc sắc trong căn tính Việt Nam.

Trong tâm thức người Việt, biển không chỉ là nơi mưu sinh mà còn là biểu tượng của chủ quyền, của ý chí mở cõi và khát vọng vươn lên. Tình yêu biển vì thế không đơn thuần là cảm xúc trước thiên nhiên mà là một biểu hiện cụ thể của lòng yêu nước.

Chính từ nền tảng ấy, các hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam những năm gần đây ngày càng được mở rộng từ phạm vi tài nguyên - môi trường sang các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, nghệ thuật và truyền thông xã hội. Điều đó phản ánh một tư duy mới: muốn bảo vệ biển bền vững phải bắt đầu từ việc xây dựng văn hóa biển trong cộng đồng.

Khi môi trường trở thành một giá trị văn hóa

Trong nhiều năm, các vấn đề môi trường thường được tiếp cận từ góc độ kỹ thuật, quản lý hoặc khoa học. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy những giải pháp công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó đạt hiệu quả vẹn toàn nếu không được nâng đỡ bởi ý thức xã hội và nền tảng văn hóa.

Bởi vậy, điều đáng chú ý trong chuỗi hoạt động năm 2026 là việc đặt môi trường trong mối quan hệ với văn hóa phát triển. Thông điệp ở đây không chỉ dừng lại ở việc giảm rác thải nhựa, bảo vệ hệ sinh thái hay ứng phó biến đổi khí hậu, mà hướng tới việc hình thành lối sống xanh, thói quen xanh và trách nhiệm xanh trong cộng đồng.

Một xã hội phát triển bền vững không chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bằng cách ứng xử với thiên nhiên. Khi bảo vệ môi trường trở thành một giá trị văn hóa, những hành động tích cực sẽ không còn xuất phát từ sự vận động nhất thời mà trở thành nhu cầu tự thân của mỗi cá nhân và cộng đồng. Đó cũng là lý do chương trình không chỉ hướng tới việc nâng cao nhận thức mà còn hình thành những chuẩn mực ứng xử mới giữa con người với môi trường sống nói chung, với biển nói riêng.

"Biển Việt Nam - Hành trình không gian Xanh" - điểm nhấn truyền thông quan trọng trong chuỗi sự kiện tuyên truyền về môi trường, biển đảo năm 2026 diễn ra tại Nghệ An. Ảnh: BTC.. 

Văn hóa - sức mạnh mềm của truyền thông môi trường

Trong chuỗi hoạt động năm nay, chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” được lựa chọn như một điểm nhấn truyền thông quan trọng. Điều đáng chú ý là bên cạnh các Lễ phát động, Hội thảo, Diễn đàn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị xây dựng chương trình đã chọn cách tiếp cận môi trường và biển thông qua ngôn ngữ của văn hóa và nghệ thuật.

Đặt trong bối cảnh được tổ chức tại Nghệ An - quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh - đúng dịp kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911-5/6/2026) và 136 năm ngày sinh của Người, chương trình mở đầu bằng hình tượng Bác Hồ rồi phát triển thành hành trình nghệ thuật gồm ba chương: “Từ Đất Mẹ”, “Tình yêu của Biển” và “Vươn ra Biển lớn”. Cấu trúc này cho thấy một dụng ý tư tưởng khá rõ ràng. Từ cội nguồn dân tộc đến tình yêu quê hương đất nước, từ tình yêu biển đến trách nhiệm bảo vệ môi trường, từ ý thức công dân đến khát vọng phát triển quốc gia. Đây không chỉ là hành trình cảm xúc của một chương trình nghệ thuật mà còn là hành trình nhận thức về mối quan hệ giữa con người, môi trường và tương lai đất nước.

Trong bối cảnh truyền thông hiện đại, văn hóa và nghệ thuật đang ngày càng khẳng định vai trò là một sức mạnh mềm quan trọng. Nếu các báo cáo cung cấp dữ liệu, các chính sách tạo hành lang pháp lý thì nghệ thuật có khả năng khơi dậy sự đồng cảm và chuyển hóa nhận thức thành hành động. Đó chính là giá trị đặc biệt của văn hóa trong công cuộc bảo vệ môi trường hiện nay.

Từ biển hôm nay đến tương lai mai sau, thông điệp xuyên suốt của chuỗi sự kiện năm 2026 là phát triển xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển đất nước.

Trong chiến lược phát triển quốc gia, biển vừa là nguồn lực kinh tế quan trọng, vừa là không gian sinh thái đặc biệt, vừa là tuyến phòng thủ chiến lược của Tổ quốc. Vì thế, bảo vệ biển không chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp môi trường hay của các địa phương ven biển mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Và giữ màu xanh cho biển cũng chính là giữ màu xanh cho nền kinh tế, cho môi trường sống và cho tương lai của đất nước.

Từ góc nhìn ấy, những hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn lời khẳng định về một mô hình phát triển Việt Nam đang theo đuổi: tăng trưởng đi đôi với bảo vệ môi trường; khai thác gắn với tái tạo; phát triển kinh tế song hành với gìn giữ các giá trị văn hóa và sinh thái.

Và như vậy, biển - một phần thiêng liêng của Tổ quốc, trong bối cảnh mới, còn là phép thử đối với năng lực phát triển bền vững của quốc gia. Từ tình yêu biển được hun đúc qua nhiều thế hệ, đến khát vọng xây dựng một Việt Nam xanh, thịnh vượng và phát triển bền vững, đó chính là hành trình tư tưởng mà chuỗi sự kiện năm nay muốn gửi gắm tới cộng đồng.