Phát triển các mô hình sản xuất dưới tán rừng đang tạo ra hướng đi mới trong khai thác hiệu quả tài nguyên lâm nghiệp tại Tuyên Quang. Từ lợi thế về diện tích rừng lớn và độ che phủ cao, địa phương đã khuyến khích người dân phát triển nhiều mô hình như trồng dược liệu, nuôi ong lấy mật, trồng nấm, chăn nuôi và khai thác lâm sản ngoài gỗ.
Những mô hình này giúp tận dụng không gian dưới tán rừng, nâng cao giá trị sử dụng đất lâm nghiệp mà không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái tự nhiên. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, việc đa dạng hóa sinh kế còn góp phần giảm áp lực khai thác gỗ, nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân khi thu nhập được tạo ra từ chính giá trị lâu dài của rừng.
Nhiều vùng trước đây chỉ dựa vào khai thác lâm sản nay đã hình thành các chuỗi sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương. Thống kê cho thấy, Tuyên Quang hiện có 852.789 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt trên 62%. Nhờ đó địa phương có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế lâm nghiệp.
Những năm gần đây, bên cạnh công tác quản lý, bảo vệ rừng, nhiều địa phương đã khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế dưới tán rừng thông qua phát triển thảo quả, sa nhân tím và các loại cây dược liệu bản địa. Các mô hình này không chỉ mang lại nguồn thu ổn định cho người dân mà còn tạo động lực để người dân gắn bó, bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Tại xã Hồ Thầu, thảo quả và sa nhân tím được người dân tích cực canh tác.
Nhiều năm nay, loài cây này đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của người dân địa phương. Hiện xã Hồ Thầu có trên 500 ha thảo quả, tập trung tại các thôn Chiến Thắng, Tân Minh, Trung Thành, Sơn Thành Thượng. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và được che phủ bởi rừng tự nhiên, cây sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định. Lãnh đạo UBND xã Hồ Thầu cho biết, thảo quả, sa nhân tím được xã xác định là một trong những cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế.
Trồng thảo quả hay sa nhân tím đang mang lại hiệu quả kinh tế ổn định cho người dân tại các khu vực gần rừng. (Ảnh: NS).
Loài cây này sống dưới tán rừng, rất dễ trồng, không đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Ngoài giá trị kinh tế, cây còn có tác dụng giữ đất, chống xói mòn, giữ nước và độ ẩm cho rừng. Người dân vừa có thêm thu nhập, vừa nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Không riêng Hồ Thầu, nhiều địa phương vùng cao cũng đang từng bước khai thác tiềm năng kinh tế dưới tán rừng.
Tại xã Côn Lôn, mô hình trồng sa nhân dưới tán rừng ở thôn Phiêng Ten với diện tích khoảng 12 ha đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Lãnh đạo HĐND xã Côn Lôn cho biết, qua khảo sát thực tế, cây sa nhân sinh trưởng tốt dưới tán rừng và bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân.
Đây là cơ sở để địa phương nghiên cứu nhân rộng mô hình, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Cùng với mở rộng diện tích trồng, các loại cây dược liệu dưới tán rừng đang từng bước hình thành chuỗi tiêu thụ ổn định.
Theo chia sẻ của cơ sở thu mua tại xã Nậm Dịch cho biết, vào mùa thu hoạch, mỗi ngày cơ sở thu mua từ 5 - 6 tạ thảo quả, sa nhân tím với giá 70 - 80 nghìn đồng/kg quả tươi. Sau sơ chế, sản phẩm được thương lái thu mua với giá trên 400 nghìn đồng/kg. Không chỉ dừng lại ở thảo quả, sa nhân tím, nhiều loại dược liệu bản địa cũng đang được khai thác theo hướng hàng hóa.
Thực tế cho thấy, các mô hình phát triển cây dược liệu dưới tán rừng đang tạo ra hiệu quả kép. Người dân có thêm thu nhập từ diện tích rừng được giao quản lý, trong khi rừng vẫn được bảo vệ, duy trì độ che phủ và cân bằng sinh thái.
Để thảo quả, sa nhân tím hay các loại dược liệu sinh trưởng tốt, người dân phải giữ nguồn nước, hạn chế tác động đến rừng tự nhiên và chủ động bảo vệ môi trường sống của cây trồng. Bên cạnh đó, việc gia tăng giá trị rừng thông qua các mô hình sản xuất hiệu quả đang tạo ra sự thay đổi trong cách khai thác và sử dụng tài nguyên rừng tại Tuyên Quang.
Thay vì chỉ dựa vào nguồn thu từ gỗ, nhiều địa phương đã mở rộng sang các sản phẩm có giá trị cao dưới tán rừng, qua đó hình thành nguồn thu ổn định trên cùng một diện tích đất lâm nghiệp. Sự chuyển dịch này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần duy trì độ che phủ rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường.
Khi giá trị của rừng được nhìn nhận từ nhiều góc độ, từ sinh thái, kinh tế đến sinh kế, hoạt động sản xuất cũng dần hướng tới khai thác hợp lý, lâu dài thay vì tận thu tài nguyên. Đây là xu hướng phù hợp với yêu cầu phát triển lâm nghiệp hiện đại, trong đó rừng vừa là nguồn lực phát triển kinh tế, vừa là không gian bảo tồn thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu. Những mô hình đang được triển khai tại Tuyên Quang cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao giá trị tài nguyên rừng, đồng thời tạo nền tảng để kinh tế lâm nghiệp phát triển theo hướng đa giá trị.
Đọc bài viết gốc tại đây
Nguồn: Tạp chí Thiên nhiên và Môi trường
