Phát biểu tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX sáng 8/6, Thứ trưởng Hoàng Trung cho rằng nông nghiệp, nông dân và nông thôn tiếp tục giữ vị trí chiến lược đối với sự phát triển đất nước, không chỉ bảo đảm an ninh lương thực và ổn định xã hội mà còn là không gian phát triển rộng lớn, nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Thứ trưởng Hoàng Trung phát biểu tại Đại hội. Ảnh: Bảo Thắng.
Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 đạt trên 70 tỷ USD, nhiều ngành hàng duy trì vị thế cao trên thị trường quốc tế, hơn 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, đời sống người dân nông thôn ngày càng cải thiện.
Ông cho rằng phía sau những kết quả đó là đóng góp của hàng triệu nông dân cùng vai trò tập hợp, hỗ trợ của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và xây dựng lớp nông dân mới đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới, nông nghiệp Việt Nam đồng thời đối mặt nhiều sức ép chưa từng có. Biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, suy giảm tài nguyên thiên nhiên và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu đang tác động trực tiếp tới sản xuất và đời sống nông thôn.
Trong khi đó, sự phát triển nhanh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và kinh tế xanh cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.
Thứ trưởng Hoàng Trung nhận định, những thay đổi này buộc ngành nông nghiệp phải chuyển đổi mạnh tư duy phát triển, từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang dựa vào năng suất, chất lượng, khoa học công nghệ và giá trị gia tăng, từ khai thác tài nguyên sang phát triển xanh, tuần hoàn và bền vững. “Trung tâm của quá trình chuyển đổi này chính là người nông dân”, ông nói.
Lãnh đạo Bộ nhấn mạnh, trong giai đoạn mới, nông dân không thể chỉ sản xuất theo kinh nghiệm hoặc khả năng sẵn có mà phải từng bước trở thành “nhà kinh doanh nông nghiệp”, hiểu thị trường, tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu môi trường và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Do đó, người dân cần chuyển từ “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”; từ bán sản phẩm sang bán giá trị; từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và sự khác biệt.
Canh tác nông nghiệp hữu cơ tại Lào Cai. Ảnh: Thanh Ngà.
Cùng với thay đổi tư duy sản xuất là yêu cầu làm chủ khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Thứ trưởng Hoàng Trung cho rằng khoa học công nghệ là chìa khóa giải quyết những điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp hiện nay, từ năng suất lao động, chất lượng sản phẩm đến hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Người nông dân cần được tiếp cận nhanh hơn với giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, quy trình canh tác tiên tiến, công nghệ sinh học, thiết bị tự động hóa và các nền tảng số phục vụ sản xuất, tiêu thụ nông sản.
Theo ông, chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị và tiêu dùng trên toàn cầu nên nông dân không thể đứng ngoài tiến trình này. Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”, xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp và nâng cao kỹ năng số cho người dân. “Mục tiêu không chỉ là đưa công nghệ đến với nông dân mà còn giúp nông dân làm chủ công nghệ”, ông nói.
Ngoài chuyển đổi số, chuyển đổi xanh được xác định là một trụ cột quan trọng của nông nghiệp giai đoạn mới. Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 nên ngành nông nghiệp phải đóng vai trò đặc biệt trong tiến trình này.
Thời gian tới, vì thế, cần tiếp tục mở rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp phát thải thấp; khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, tiết kiệm nước tưới và giảm thất thoát tài nguyên.
Không chỉ thay đổi sản xuất, theo ông Hoàng Trung, nông dân còn giữ vai trò trung tâm trong xây dựng cộng đồng nông thôn hiện đại. Nông thôn mới không chỉ là nơi có hạ tầng tốt hay thu nhập cao mà còn phải là nơi đáng sống, phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường.
Ông đề nghị các cấp, ngành phối hợp với Hội Nông dân Việt Nam nâng cao nhận thức cho người dân, phát huy tinh thần đoàn kết, giữ gìn bản sắc văn hóa, tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng cộng đồng văn minh và bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân trong nông nghiệp, thúc đẩy tích tụ đất đai, phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn và tạo điều kiện để nông dân tiếp cận thuận lợi hơn với đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường.
Một trong những định hướng lớn được nhấn mạnh là chuyển từ hỗ trợ sản xuất sang hỗ trợ nâng cao năng lực người sản xuất, đầu tư cho tri thức, kỹ năng và đổi mới sáng tạo của nông dân.
Thứ trưởng Hoàng Trung tin rằng, ngành nông nghiệp cần hình thành lớp “nông dân số”, có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ và thị trường, đồng thời thu hút trí thức trẻ, thanh niên và lao động chất lượng cao tham gia phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới.
Ông khẳng định ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục đồng hành cùng Hội Nông dân Việt Nam và người dân cả nước trong xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh theo tinh thần các nghị quyết của Đảng.
Đọc bài viết gốc tại đây
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường
