Nền tảng cho chuyển đổi “kép”
Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng gắn kết, hạ tầng số và dữ liệu đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Chia sẻ tại hội thảo “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới” mới đây, ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó Trưởng phòng Công nghệ số (Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, nếu trước đây ngành nông nghiệp và môi trường chủ yếu dựa vào tài nguyên và lao động, thì hiện nay đang chuyển mạnh sang mô hình dựa trên công nghệ và dữ liệu.
Theo ông Vũ Ngọc Tuấn, công nghệ và dữ liệu đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Việt Anh.
Xu hướng “chuyển đổi kép” vì vậy trở thành tất yếu. Hạ tầng số, dữ liệu cùng các công nghệ như AI, IoT, blockchain, bản sao số hay điện toán đám mây đóng vai trò nền tảng, trong khi chuyển đổi xanh hướng đến giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và bảo vệ hệ sinh thái.
Điểm cốt lõi là dữ liệu không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành “tài sản chiến lược”. Nhờ dữ liệu, các hoạt động sản xuất có thể được đo lường, giám sát và tối ưu theo hướng xanh, thay vì phụ thuộc vào kinh nghiệm như trước. Đồng thời, hạ tầng số giúp theo dõi toàn bộ vòng đời sản phẩm, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường và truy xuất nguồn gốc.
Dữ liệu tạo giá trị, công nghệ tái định hình chuỗi sản xuấtTheo ông Tuấn, đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong chế biến và thương mại, dữ liệu mang lại lợi ích rõ rệt. Ứng dụng công nghệ số giúp giảm từ 15-20% chi phí đầu tư, đồng thời tiết kiệm năng lượng và nhân công.
Quan trọng hơn, dữ liệu giúp minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng. Từ sản xuất đến tiêu dùng, mọi thông tin đều được số hóa và truy xuất dễ dàng, trở thành “tấm vé thông hành” để nông sản tiếp cận các thị trường khó tính như EU hay Nhật Bản.
Dữ liệu mở ra cơ hội tiếp cận tài chính xanh, nâng cao giá trị thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh. Ảnh: NNMT.
Trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, dữ liệu gần như là điều kiện bắt buộc. Việc làm chủ dữ liệu không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường mà còn mở ra cơ hội tiếp cận tài chính xanh, nâng cao giá trị thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh.
Bên cạnh đó, dữ liệu còn đóng vai trò kết nối các khâu trong chuỗi giá trị. Khi thông tin minh bạch, nông nghiệp có thể liên kết chặt chẽ với chế biến, logistics và thương mại, hình thành hệ sinh thái sản xuất - tiêu thụ bền vững, giảm chi phí trung gian và tăng giá trị gia tăng.
Thực tế cho thấy, công nghệ và dữ liệu đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, thủy sản và các lĩnh vực chuyên ngành đã được xây dựng, góp phần minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý.
Trong sản xuất, IoT cho phép giám sát liên tục điều kiện canh tác, giúp tối ưu quy trình và giảm 15-25% chi phí vật tư. AI hỗ trợ phát hiện sớm dịch bệnh, dự báo sản lượng và tối ưu chuỗi cung ứng. Blockchain đảm bảo truy xuất nguồn gốc, còn hệ thống MRV giúp đo lường phát thải và kết nối thị trường carbon.
Đáng chú ý, công nghệ bản sao số cho phép mô phỏng các kịch bản sản xuất và thiên tai, hỗ trợ ra quyết định chính xác hơn. Những ứng dụng này đang từng bước tái định hình ngành nông nghiệp theo hướng thông minh, bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
Hoàn thiện thể chế để dữ liệu thành lợi thế cạnh tranhDù tiềm năng rất lớn, nhưng để hạ tầng số và dữ liệu thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần có những điều kiện đồng bộ về thể chế và chính sách.
Theo ông Vũ Ngọc Tuấn, chuyển đổi số không thể tách rời hành lang pháp lý. Nếu thiếu cơ chế phù hợp, quá trình triển khai sẽ khó đi vào thực chất.
Hiện nay, các chính sách liên quan đến dữ liệu, giao dịch điện tử và công nghệ số đang từng bước được hoàn thiện. Chiến lược chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường đặt mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế số lên 10% vào năm 2030 và 20% vào năm 2035, đồng thời hướng tới quản lý tài nguyên dựa trên dữ liệu thời gian thực.
Bên cạnh đó, kiến trúc số ngành đang được xây dựng theo hướng thống nhất, liên thông và kết nối với Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, bảo đảm an toàn thông tin nhiều lớp. Đây là nền tảng quan trọng để khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ - một trong những rào cản lớn hiện nay.
Ngoài thể chế, việc chuẩn hóa dữ liệu và phát triển nguồn nhân lực cũng là yếu tố then chốt. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và chia sẻ hiệu quả, các hệ thống có thể kết nối với nhau, tạo thành một hệ sinh thái số hoàn chỉnh. Đồng thời, nguồn nhân lực có kỹ năng số sẽ quyết định mức độ thành công của quá trình chuyển đổi.
Khi thông tin minh bạch, sản phẩm nông nghiệp có thể liên kết chặt chẽ với chế biến, logistics và thương mại, hình thành hệ sinh thái sản xuất - tiêu thụ bền vững, giảm chi phí trung gian và tăng giá trị gia tăng. Ảnh: Minh Anh.
Trong dài hạn, dữ liệu sẽ không chỉ là công cụ mà trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của ngành nông nghiệp và môi trường trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Quốc gia và doanh nghiệp nào làm chủ được dữ liệu sẽ có lợi thế lớn trong việc tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư và phát triển bền vững.
"Trong kỷ nguyên xanh, hạ tầng số và dữ liệu đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp ngành nông nghiệp và môi trường chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Từ tối ưu chi phí, nâng cao năng suất đến minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, dữ liệu đang tái định hình toàn bộ ngành.
Vấn đề đặt ra không còn là “có chuyển đổi hay không”, mà là chuyển đổi nhanh đến đâu và hiệu quả như thế nào. Với sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, hạ tầng số và dữ liệu hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để ngành nông nghiệp và môi trường bứt phá, phát triển xanh và bền vững trong giai đoạn tới", đại diện Cục Chuyển đổi số khẳng định.
Đọc bài viết gốc tại đây
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường
