Chính phủ vừa ban hành Nghị định 146/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp, với nhiều mức phạt tăng mạnh và bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả nhằm siết quản lý rừng, bảo vệ tài nguyên và đảm bảo quyền lợi của người dân nhận khoán bảo vệ rừng.
Một trong những nội dung tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và người dân là quy định về chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Tiền dịch vụ môi trường rừng được xem là nguồn thu ổn định hằng năm cho các hộ dân sống dựa vào rừng. Ảnh: Nguyễn Thăng.
Theo văn bản ban hành ngày 6/5, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ môi trường rừng nhưng không ký hợp đồng chi trả sau 3 tháng kể từ khi sử dụng sẽ bị phạt từ 5 đến 50 triệu đồng, tùy trường hợp chi trả trực tiếp hay gián tiếp qua quỹ bảo vệ rừng.
Đáng chú ý, hành vi chậm hoặc không chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng cho người dân nhận khoán bảo vệ rừng cũng bị xử phạt. Mức phạt lên tới 20 triệu đồng nếu số tiền chậm trả từ 50 triệu đồng trở lên. Ngoài tiền phạt, tổ chức vi phạm còn buộc phải thanh toán đầy đủ khoản nợ cùng lãi phát sinh trong vòng một tháng.
Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng được Việt Nam triển khai thí điểm từ năm 2008, áp dụng toàn quốc từ năm 2011 theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP. Sau đó, Luật Lâm nghiệp 2017 cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 156/2018/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu - chi tiền dịch vụ môi trường rừng, xác định trách nhiệm của doanh nghiệp sử dụng dịch vụ và quyền hưởng lợi của người giữ rừng.
Nguyên tắc chung, là các đơn vị hưởng lợi từ môi trường rừng như thủy điện, nước sạch, du lịch sinh thái phải trả tiền cho người bảo vệ rừng. Nguồn tiền này được chi cho chủ rừng, hộ dân, cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng, tạo sinh kế tại nhiều khu vực miền núi.
Đây được xem là một trong những chính sách tài chính lâm nghiệp lớn nhất nhiều năm qua, góp phần giảm áp lực phá rừng và tăng thu nhập cho người giữ rừng. Đồng thời, liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân sống dựa vào nghề giữ rừng ở khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa.
Nghị định 146 cũng tăng chế tài đối với hành vi lấn, chiếm rừng. Với diện tích lớn, mức phạt có thể lên tới 80 triệu đồng đối với cá nhân, gấp đôi với tổ chức. Trường hợp lấn chiếm rừng tự nhiên sẽ bị áp dụng mức phạt gấp 2 lần so với rừng trồng. Người vi phạm còn bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu.
Theo đánh giá, quy định này nhằm hạn chế tình trạng phá rừng để mở rộng đất sản xuất hoặc xây dựng trái phép, vốn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước, nguy cơ sạt lở và sinh kế của cộng đồng vùng hạ du.
Một điểm mới khác của Nghị định 146 là xử phạt các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng trong rừng không đúng quy định. Tổ chức du lịch trong rừng không được phép của chủ rừng có thể bị phạt tới 10 triệu đồng. Đầu tư du lịch sinh thái trong rừng đặc dụng không đúng quy hoạch bị phạt tới 50 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, quy định mới còn áp dụng nhiều biện pháp mạnh như đình chỉ hoạt động khai thác rừng hoặc cơ sở chế biến lâm sản từ 6 đến 12 tháng, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, buộc trồng lại rừng hoặc khôi phục hiện trạng.
Trong bối cảnh áp lực bảo vệ rừng ngày càng lớn, yêu cầu cân bằng giữa phát triển kinh tế, khai thác du lịch và bảo đảm sinh kế cho người dân sống phụ thuộc vào rừng, Nghị định cũng quy định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực lâm nghiệp lên 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng với tổ chức, áp dụng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng như phá rừng, khai thác hoặc buôn bán lâm sản trái phép.
Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/6, thay thế Nghị định 35/2019/NĐ-CP và một phần Nghị định 07/2022/NĐ-CP.
Đọc bài viết gốc tại đây
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường
