Ngành giấy – một mắt xích quan trọng của nền kinh tế xanh
Theo TS. Lương Chí Hiếu - Chánh Văn phòng Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, những năm gần đây ngành giấy đã có bước phát triển đáng ghi nhận cả về quy mô sản xuất lẫn trình độ công nghệ.
Năm 2025, sản lượng giấy sản xuất trong nước đạt 6,343 triệu tấn, tổng tiêu dùng đạt 7,788 triệu tấn. Việt Nam hiện đã vươn lên đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á về sản xuất giấy, chỉ sau Indonesia và vượt qua nhiều quốc gia có ngành công nghiệp giấy phát triển lâu năm trong khu vực.
Đại diện doanh nghiệp và Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam trao đổi về những khó khăn, kiến nghị nhằm thúc đẩy phát triển ngành giấy bền vững. Ảnh: HHG.
Không chỉ đóng góp cho tăng trưởng công nghiệp, ngành giấy còn tạo việc làm cho hơn 200.000 lao động trực tiếp và gián tiếp, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Đặc biệt, đây là một trong những ngành tiêu biểu của mô hình kinh tế tuần hoàn khi phần lớn nguyên liệu, sản phẩm và phụ phẩm đều có thể được thu gom, tái chế và tái sử dụng nhiều lần.
"Ngành giấy không chỉ sản xuất ra các sản phẩm thiết yếu phục vụ giáo dục, văn hóa, truyền thông hay logistics mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển xanh của Việt Nam. Mỗi tấn giấy được tái chế đồng nghĩa với việc giảm áp lực lên tài nguyên rừng, giảm lượng chất thải phải chôn lấp và giảm phát thải carbon", TS. Lương Chí Hiếu cho biết.
Bên cạnh đó, ngành giấy hiện đang sử dụng hơn 3,6 triệu tấn giấy phế liệu thu gom trong nước mỗi năm để làm nguyên liệu sản xuất. Tuy nhiên, nhu cầu nguyên liệu lớn khiến các doanh nghiệp vẫn phải nhập khẩu thêm khoảng 3,5 triệu tấn giấy phế liệu để đáp ứng sản xuất.
Nhiều chính sách hỗ trợ đã tạo động lực cho doanh nghiệp
Trong thời gian qua, Chính phủ đã cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đặc biệt là các giải pháp cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ khó khăn cho cộng đồng doanh nghiệp.
Hoạt động thu gom, tập kết giấy phế liệu làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất giấy tái chế tại một cơ sở thu mua. Ảnh: HHG.
Theo TS. Lương Chí Hiếu, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 359/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2025/NĐ-CP đã tạo ra những chuyển biến tích cực đối với hoạt động sản xuất của nhiều ngành, trong đó có ngành giấy.
Một trong những điểm đáng chú ý là quy định doanh nghiệp, hợp tác xã khi mua bán các sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản chưa qua chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường với nhau không phải kê khai, tính và nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào.
Theo ông Hiếu, đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, góp phần giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất.
"Những cải cách mạnh mẽ thời gian gần đây, từ hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính đến tháo gỡ các rào cản về đầu tư, đã thể hiện quyết tâm lớn trong việc xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định và hiệu quả hơn, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp yên tâm mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh", ông Hiếu chia sẻ.
Hai điểm nghẽn lớn cần sớm tháo gỡ
Bên cạnh những tín hiệu tích cực từ chính sách, Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam cho biết doanh nghiệp trong ngành vẫn đang đối mặt với hai khó khăn lớn liên quan đến nguyên liệu tái chế. Như quy định ký quỹ bảo vệ môi trường đối với giấy phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải ký quỹ từ 15 - 20% giá trị lô hàng nhập khẩu tùy theo khối lượng. Với nhu cầu nhập khẩu lớn, số tiền ký quỹ mà các doanh nghiệp ngành giấy phải duy trì lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Theo TS. Lương Chí Hiếu, quy định này từng phát huy hiệu quả trong việc nâng cao trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp. Tuy nhiên, sau nhiều năm áp dụng, cần xem xét cơ chế quản lý linh hoạt hơn nhằm giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.
Khoản ký quỹ lớn khiến một lượng vốn đáng kể bị “đóng băng”, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, gia tăng chi phí tài chính và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, Hiệp hội đề xuất giảm tỷ lệ ký quỹ xuống khoảng 5 - 10% giá trị lô hàng và áp dụng cơ chế quản lý theo mức độ tuân thủ của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có lịch sử chấp hành tốt có thể được xem xét giảm hoặc miễn ký quỹ, đồng thời tăng cường công tác hậu kiểm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Đại diện Hiệp hội giấy khảo sát thực tế quy trình thu gom, phân loại giấy phế liệu phục vụ sản xuất và tái chế. Ảnh: HHG.
Hiện nay cơ chế thu gom giấy phế liệu trong nước chưa thực sự phù hợp với đặc thù của nền kinh tế tuần hoàn. Hiện mỗi năm Việt Nam thu gom hơn 3,5 triệu tấn giấy phế liệu với tổng giá trị khoảng 15.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, phần lớn nguồn nguyên liệu này được thu gom thông qua mạng lưới cá nhân, hộ gia đình và các cơ sở nhỏ lẻ. Trước khi đến nhà máy tái chế, giấy phế liệu thường phải qua nhiều khâu trung gian. Thực tế này khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ, chứng từ và thủ tục thuế theo quy định hiện hành, dù các giao dịch mua bán nguyên liệu là hoàn toàn có thật.
Theo TS. Lương Chí Hiếu, đây không chỉ là vấn đề riêng của ngành giấy mà còn là thách thức chung đối với các ngành công nghiệp tái chế. Nếu cơ chế quản lý chưa theo kịp thực tiễn của hoạt động thu gom nguyên liệu tái chế, doanh nghiệp sẽ phải gánh thêm chi phí và rủi ro trong khi đang góp phần xử lý chất thải cho xã hội.
Từ thực tiễn đó, Hiệp hội kiến nghị cho phép doanh nghiệp tái chế được thực hiện cơ chế nộp thuế thay đối với các cá nhân thu gom nhỏ lẻ, với mức khoảng 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập, đồng thời được tính khoản thuế nộp thay này vào chi phí hợp lý của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các chính sách ưu đãi về thuế đối với hoạt động thu gom, phân loại giấy phế liệu nhằm khuyến khích phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và mục tiêu tăng trưởng xanh của Việt Nam.
Đọc bài viết gốc tại đây
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường
